Bùi Quang Đông
Giới thiệu về bản thân
Trong hành trình lớn lên của mỗi người, những chuyến đi thực tế luôn để lại những dấu ấn khó phai mờ. Đối với em, chuyến tham quan di tích lịch sử, văn hóa Văn Miếu - Quốc Tử Giám tại Hà Nội cùng thầy cô và bạn bè vào học kỳ trước chính là một kỷ niệm sâu sắc như thế. Chuyến đi không chỉ mở ra trước mắt em một không gian cổ kính, trang nghiêm mà còn khơi dậy trong lòng em niềm tự hào to lớn về truyền thống hiếu học của dân tộc.
Buổi sáng hôm ấy, bầu trời thu Hà Nội trong xanh và mát mẻ, rất thuận lợi cho chuyến hành trình. Ngay từ sớm, chúng em đã tập trung đông đủ tại cổng trường với tâm trạng vô cùng háo hức, mong chờ. Sau chuyến xe rộn rã tiếng cười và những bài hát tập thể, Văn Miếu - Quốc Tử Giám hiện ra trước mắt chúng em với dáng vẻ trầm mặc, cổ kính, tách biệt hẳn với sự xô bồ, náo nhiệt của phố thị xung quanh. Nhìn từ xa, những bức tường gạch vồ bao quanh cùng hàng cây cổ thụ sum suê tán lá như một chứng nhân lịch sử đang thầm lặng kể lại câu chuyện của nghìn năm văn hiến.
Bước qua cổng chính Văn Miếu Môn, không gian tĩnh mịch và trang nghiêm bao trùm lấy cả đoàn. Chúng em đi qua Khuê Văn Các - lầu gác nhỏ nhắn, kiến trúc độc đáo với các cửa sổ tròn đón ánh sáng, vốn là biểu tượng văn hóa của thủ đô Hà Nội. Đứng dưới chân Khuê Văn Các, nghe lời thuyết minh của cô hướng dẫn viên, em mới hiểu được ý nghĩa sâu xa của công trình này: đó là nơi chói ngời của tri thức, nơi tụ hội tinh hoa của đất trời. Tiếp tục bước vào bên trong, hồ Thiên Quang Tỉnh phẳng lặng như một tấm gương lớn phản chiếu bóng cây và mây trời, tạo nên cảm giác vô cùng thanh tịnh.
Điểm đến khiến em ấn tượng và xúc động nhất chính là khu vực lưu giữ hai hàng bia Tiến sĩ. Tám mươi hai tấm bia đá rêu phong, đặt trên lưng những con rùa đá vững chãi, là nơi khắc danh tính của các bậc hiền tài đã đỗ đạt qua các kỳ khoa cử thời xưa. Mỗi nét chữ trên bia, mỗi thớ đá xù xì đều in hằn dấu vết của thời gian và sự kiên trì, khổ luyện của các bậc tiền nhân. Nhìn ngắm những cụ rùa đá với dáng vẻ thành kính, em cảm nhận được sự trân trọng của cha ông đối với tri thức. Hiền tài thực sự là nguyên khí của quốc gia, là nền tảng để xây dựng và bảo vệ đất nước.
Nơi cuối cùng của chuyến tham quan là khu điện Đại Thành và nhà Thái Học. Tại đây, lớp chúng em đã làm lễ dâng hương trước tượng thờ Chu Văn An - người thầy đạo cao đức trọng, biểu tượng cho người thầy mẫu mực của nền giáo dục Việt Nam. Trong làn khói hương trầm thoang thoảng, đứng trước điện thờ trang nghiêm, em tự hứa với bản thân sẽ luôn cố gắng học tập thật chăm chỉ, rèn luyện đạo đức thật tốt để xứng đáng với truyền thống hiếu học mà thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.
Chuyến tham quan khép lại khi ánh nắng chiều đã ngả vàng trên những mái ngói rêu phong. Trở về nhà, lòng em vẫn vẹn nguyên niềm bồi hồi và xúc động. Chuyến đi tới Văn Miếu - Quốc Tử Giám không đơn thuần là một buổi dạo chơi, mà là một bài học lịch sử sống động, giúp em thêm yêu và tự hào về cội nguồn văn hóa của dân tộc mình. Những trải nghiệm quý giá từ chuyến đi ấy chắc chắn sẽ là nguồn động lực to lớn, nâng bước em trên con đường chinh phục tri thức sau này.
Trong cuộc sống, niềm hy vọng chính là ngọn hải đăng soi sáng, giúp con người vượt qua mọi giông bão và thử thách. Giống như tiếng pháo trúc báo hiệu mùa xuân về giữa cái rét mướt của ngày đông, hy vọng đem đến cho ta niềm tin vào một ngày mai tươi sáng hơn khi đối diện với nghịch cảnh. Khi có niềm hy vọng, con người sẽ không bị gục ngã trước những khó khăn tạm thời, mà ngược lại, có thêm động lực, ý chí và sức mạnh kiên cường để hành động, thay đổi số phận. Nó biến những điều tưởng chừng như không thể thành có thể, giúp xua tan đi sự bi quan, u tối trong tâm hồn. Ngược lại, nếu sống thiếu hy vọng, chúng ta sẽ dễ dàng buông xuôi, rơi vào tuyệt vọng và đánh mất đi cơ hội chạm tay đến thành công. Vì vậy, giữ vững niềm hy vọng và luôn hướng về phía trước chính là chìa khóa vàng để mỗi người tự kiến tạo nên hạnh phúc cho cuộc đời mình.
• Sự ngỡ ngàng, băn khoăn và nuối tiếc trước sự đổi thay: Câu hỏi tu từ "Năm nay chợ họp có đông không?" mở đầu bằng một sự hoài nghi, ngập ngừng. Nhà thơ cảm thấy xa lạ, xót xa trước cảnh cảnh cũ không còn như xưa (như phần chú thích có nêu: chợ Đồng vào cuối năm nay cũng mất, những nét đẹp cổ truyền dần mai một).
• Cảm giác cô đơn, lạc lõng và u buồn: Hình ảnh "Nếm rượu, tưởng đền được mấy ông?" và cảnh "Hàng quán người về nghe xáo xác" thể hiện sự trống trải, cô đơn của một ông già nho học trăn trở trước thời thế. Chữ "xáo xác", "lung tung" gợi lên cái náo động, bất an và bề bộn của cuộc sống đời thường mưu sinh đầy lo toan, vất vả của người dân lúc cuối năm.
• Sự mong ngóng, hi vọng nhưng đầy ngậm ngùi: Hai câu cuối thể hiện tâm trạng chờ đợi mùa xuân mới ("Dăm ba ngày nữa tin xuân tới"), nhưng tiếng pháo trúc "đùng" vang lên đột ngột lại chứa đựng cả sự giật mình, thảng thốt của nhà thơ trước bước đi vội vã của thời gian và sự đổi thay của cuộc đời.
Nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập trường, lớp chúng em đã có một cơ hội vô cùng đặc biệt khi được cùng nhau tham gia chuyến tham quan về nguồn tại Khu di tích lịch sử K9 - Đá Chông (Ba Vì, Hà Nội). Đây không chỉ là một hoạt động ngoại khóa bổ ích giúp chúng em gắn kết tình bạn, mà còn là một chuyến đi đong đầy những kỷ niệm sâu sắc, khơi dậy trong lòng mỗi người niềm tự hào và lòng biết ơn vô hạn đối với thế hệ cha anh đi trước.
Chuyến xe khởi hành từ sáng sớm, khi sương mờ còn giăng bảng lảng trên những ngọn cây. Khác với sự mệt mỏi thường ngày, không gian trên xe ngập tràn tiếng cười nói hân hoan và những bài hát truyền thống rộn rã của các bạn học sinh. Sau hơn một giờ di chuyển, không khí mát lành và thảm xanh bát ngát của vùng đồi núi Đá Chông hiện ra trước mắt. Bước xuống xe, ấn tượng đầu tiên của em là sự uy nghiêm, tĩnh mịch nhưng vô cùng gần gũi của khu di tích lịch sử này. Những rặng tre ngà đung đưa trong gió, những tảng đá chông nhọn hoắt mọc lên từ lòng đất như biểu tượng cho ý chí kiên cường của con người Việt Nam.
Hoạt động đầu tiên và cũng là trang trọng nhất của lớp em là làm lễ dâng hương và báo công trước thềm ngôi nhà sàn của Bác Hồ. Trong không khí trầm mặc, mùi hương trầm thơm ngát tỏa lan, tất cả chúng em đều tự giác đứng nghiêm trang, lòng hướng về vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc. Sau lễ dâng hương, cả lớp được cô hướng dẫn viên đưa đi tham quan các địa danh cụ thể như ngôi nhà sàn hai tầng, hầm trú ẩn, và khu vực từng gìn giữ thi hài của Bác trong những năm tháng chiến tranh gian khổ.
Kỷ niệm khiến em xúc động và lưu giữ sâu sắc nhất chính là khoảnh khắc được tận mắt chứng kiến ba chiếc xe ô tô đặc chủng – những "chứng nhân lịch sử" đã từng chở linh cữu của Bác vượt qua muôn vàn địa hình hiểm trở để đến nơi an toàn. Nghe cô thuyết minh kể về những đêm đông lạnh giá, các chiến sĩ phải đi bộ tiền trạm, dùng lòng bàn tay hướng ánh đèn pin xuống đất để dẫn lối cho xe đi trong đêm tối nhằm bảo mật tuyệt đối, khóe mắt em bỗng cay xòe. Em nhìn sang xung quanh, những đứa bạn tinh nghịch hằng ngày lúc này cũng đang lặng đi, chăm chú lắng nghe với sự kính cẩn hiện rõ trên gương mặt. Lịch sử không còn là những con số khô khan trên trang sách, mà đã biến thành những câu chuyện sống động, chạm thẳng vào trái tim của mỗi chúng em.
Buổi chiều, trước khi ra về, lớp chúng em đã cùng nhau ngồi lại dưới bóng mát của hàng cây cổ thụ, ăn nhẹ và chia sẻ cho nhau những cảm nhận về chuyến đi. Chúng em cũng không quên lưu lại những bức ảnh kỷ niệm thật đẹp, những nụ cười rạng rỡ đằng sau chiếc băng rôn mang tên lớp và tên trường.
Chuyến đi tham quan về nguồn kết thúc khi ánh hoàng hôn buông xuống, nhưng những bài học và xúc cảm mà nó để lại thì vẫn vẹn nguyên và vĩnh cửu. Chuyến đi ấy đã giúp em hiểu rằng, cuộc sống hòa bình, hạnh phúc mà chúng em đang có hôm nay được đổi bằng biết bao mồ hôi, xương máu của các thế hệ đi trước. Ghi lại những trải nghiệm này để đăng lên tập san của trường, em thầm hứa sẽ luôn cố gắng học tập thật tốt, rèn luyện đạo đức để xứng đáng với truyền thống hào hùng của cha ông và góp phần xây dựng mái trường thân yêu ngày một vững mạnh.
Câu 1.
Bài thơ "Cảnh ngày hè" được viết theo thể thơ: Thất ngôn xen lục ngôn (hoặc Thất ngôn bát cú Đường luật có xen câu sáu chữ).
Câu 2.
Những hình ảnh thiên nhiên được nhắc đến trong bốn dòng thơ đầu là:
• Hòe (hoè đùn đùn, tán rợp giương xanh)
• Thạch lựu (phun thức đỏ)
• Hồng liên / Hoa sen hồng (tục reo hương / ngát hương)
Câu 3.
• Biện pháp đảo ngữ: Đưa các từ láy tượng thanh, tượng hình (Lao xao, Dắng dỏi) và vị ngữ (chợ cá, cầm ve) lên đầu câu thơ.
• Tác dụng:
• Nhấn mạnh âm thanh rộn rã, náo nhiệt của tiếng ve ngày hè và sự nhộn nhịp, tràn đầy sức sống của phiên chợ cá làng chài.
• Thể hiện niềm vui, sự gắn bó và tấm lòng trân trọng của Nguyễn Trãi đối với cuộc sống thanh bình của người dân.
Câu 4.
Trong hai dòng thơ cuối, tác giả bộc lộ tình cảm, cảm xúc: Tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc. Ông khao khát có chiếc đàn của vua Ngu Thuấn để gảy khúc Nam phong, cầu chúc cho nhân dân muôn nơi được ấm no, giàu có và hạnh phúc.
Câu 5.
• Chủ đề bài thơ: Ca ngợi vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên, cuộc sống ngày hè tràn đầy sức sống, qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên và tấm lòng lo cho dân, cho nước của nhà thơ.
• Căn cứ xác định: Dựa vào mạch cảm xúc của bài thơ (từ ngắm cảnh thiên nhiên tươi đẹp, bức tranh cuộc sống thanh bình ở các câu đầu đến ước nguyện lo cho dân ấm no ở câu kết) và các hình tượng nghệ thuật chủ đạo xuyên suốt tác phẩm.
Câu 6.
Từ niềm vui giản dị của Nguyễn Trãi trong "Cảnh ngày hè", em rút ra bài học sâu sắc về việc trân trọng những giá trị bình dị và giữ gìn tinh thần lạc quan trong cuộc sống. Bản thân cần học cách chậm lại để lắng nghe, cảm nhận và tìm kiếm niềm vui từ những điều nhỏ nhặt xung quanh như một nhành cây, tiếng chim hót hay một buổi chiều yên ả. Lạc quan không phải là điều gì to tát, mà là việc luôn giữ một tâm thế tích cực, mở lòng đón nhận cuộc sống ngay cả khi đối diện với khó khăn. Biết tận hưởng và trân trọng hiện tại chính là chiếc chìa khóa giúp tâm hồn ta luôn thanh thản, tràn đầy năng lượng sống và tìm thấy hạnh phúc đích thực.
Nguyễn Khuyến là một trong những đại diện xuất sắc nhất của nền văn học trung đại Việt Nam, được mệnh danh là nhà thơ của dân tình, làng cảnh Việt Nam. Bên cạnh những vần thơ đượm buồn về thời thế hay bức tranh thiên nhiên làng quê tĩnh lặng, ông còn để lại những tác phẩm sâu sắc về tình bạn. Trong đó, bài thơ "Bạn đến chơi nhà" là một kiệt tác độc đáo, thể hiện một cách hóm hỉnh, cảm động về một tình bạn chân thành, mộc mạc, vượt lên trên mọi giá trị vật chất tầm thường.
Bài thơ mở đầu bằng một tiếng reo vui đầy hồ hởi, chân thành của tác giả khi câu thơ đầu tiên cất lên: "Đã bấy lâu nay bác tới nhà". Cách xưng hô "bác" đầy trang trọng nhưng lại vô cùng thân mật, gần gũi của những người bạn già tri âm tri kỷ. Cụm từ "đã bấy lâu nay" gợi lên khoảng thời gian xa cách kéo dài, đồng thời nhấn mạnh niềm vui sướng, bất ngờ khi được đón bạn đến thăm nơi chốn làng quê thanh bình. Câu thơ đầu tiên thiết lập một không khí ấm áp, mở ra một cuộc hội ngộ đầy mong đợi giữa chủ và khách.
Sau niềm vui gặp gỡ, nhà thơ đưa người đọc vào một hoàn cảnh tiếp khách vô cùng đặc biệt qua sáu câu thơ tiếp theo. Tác giả liên tục liệt kê những sự thiếu thốn về mặt điều kiện thực tế, tạo nên một tình huống trớ trêu: "Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa. Ao sâu nước cả, khôn chài cá, Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà. Cải chửa ra cây, cà mới nụ, Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa. Đầu trò tiếp khách, trầu không có". Nghệ thuật liệt kê và đối lập được sử dụng một cách tài tình ở đoạn thơ này. Tác giả không hề nghèo đến mức không có gì, thực tế nhà thơ có ao cá, có vườn gà, có rau cải, cà, bầu, mướp – một cơ ngơi trù phú đặc trưng của làng quê Bắc Bộ. Thế nhưng, tất cả sản vật ấy đều rơi vào trạng thái dở dang, chưa đến lúc thu hoạch hoặc không thể bắt được vì ao thì quá sâu, vườn lại quá rộng, rau quả thì đang độ ra hoa, kết nụ. Đỉnh điểm của sự thiếu thốn là ngay cả miếng trầu, vốn được xem là "đầu trò tiếp khách" theo phong tục truyền thống tối thiểu của người Việt, lúc này cũng không có sẵn. Tác giả đã đẩy hoàn cảnh vật chất lùi về con số không tròn trĩnh bằng giọng điệu trào phúng, tự trào hóm hỉnh. Qua đó, người đọc thấy được cuộc sống thanh bạch, giản dị của một bậc đại khoa khi lui về ở ẩn, đồng thời cảm nhận được cái nhìn lạc quan, vui tươi của nhà thơ trước hoàn cảnh.
Mọi sự thiếu thốn về vật chất ở sáu câu thơ trước thực chất chỉ là cái nền nhằm tôn vinh giá trị tinh thần thiêng liêng ở câu thơ cuối cùng: "Bác đến chơi đây, ta với ta". Câu thơ kết như một chiếc bản lề khép lại những lo toan vật chất để mở ra không gian vô tận của tâm hồn. Cụm từ "ta với ta" ở đây hoàn toàn khác với cụm từ cùng tên đầy cô đơn, trống trải trong thơ của Bà Huyện Thanh Quan. "Ta với ta" của Nguyễn Khuyến là hai con người nhưng lại hòa làm một, đó là sự đồng điệu trọn vẹn giữa chủ và khách, giữa hai người bạn già tri kỷ. Khi mọi nghi lễ, mâm cao cỗ đầy đều bị bới bỏ, thứ duy nhất còn lại và tỏa sáng chính là tấm lòng chân thành. Tình bạn ở đây được xây dựng dựa trên sự thấu hiểu, trân trọng nhau, vượt lên trên mọi danh lợi hay vật chất tầm thường của đời sống.
Về hình thức nghệ thuật, bài thơ đạt đến sự chuẩn mực nhưng vô cùng sáng tạo của thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Thay vì tuân theo niêm luật chia thành Đề, Thực, Luận, Kết truyền thống, Nguyễn Khuyến đã cấu trúc bài thơ một cách phá cách theo mô hình: một câu mở đầu, sáu câu triển khai hoàn cảnh và một câu kết luận. Sự thay đổi này giúp mạch cảm xúc tự nhiên, lưu loát hơn rất nhiều. Ngôn ngữ thơ giản dị, đậm đà bản sắc dân tộc khi tác giả sử dụng hoàn toàn từ ngữ thuần Việt kết hợp với các hình ảnh vô cùng quen thuộc của làng quê. Giọng điệu hóm hỉnh, lối nói khoa trương, cường điệu hóa hoàn cảnh thiếu thốn tạo nên tiếng cười nhẹ nhàng, sâu sắc, biến cái bất lợi thành cái duyên dáng để đón tiếp bạn hiền.
"Bạn đến chơi nhà" của Nguyễn Khuyến là một bài thơ xuất sắc ca ngợi tình bạn thiêng liêng, cao đẹp. Bằng sự kết hợp tài tình giữa nội dung nhân văn sâu sắc và nghệ thuật thơ Đường luật cách tân, bài thơ không chỉ lưu lại bức tranh sinh hoạt làng quê ấm áp mà còn gửi gắm một triết lý sống cao đẹp rằng trong tình bạn, vật chất chỉ là thứ yếu, sự chân thành của tâm hồn mới là giá trị vĩnh cửu trường tồn với thời gian.
Sống hòa hợp với thiên nhiên mang lại nhiều ý nghĩa vô cùng to lớn đối với đời sống thể chất và tinh thần của con người. Trước hết, thiên nhiên là điểm tựa diệu kỳ giúp chúng ta xua tan đi những căng thẳng, mệt mỏi và tìm lại sự bình yên, thư thái trong tâm hồn. Khi gắn bó và trân trọng tự nhiên, con người được tận hưởng môi trường sống trong lành, xanh mát, từ đó nâng cao sức khỏe và kéo dài tuổi thọ. Giống như niềm vui của người "điền viên" trong bài thơ, sự giao hòa với cỏ cây, ruộng đồng đem lại nguồn vui thú giản dị, giúp con người biết an yên và vượt qua những thiếu thốn, lo toan thường nhật. Không chỉ vậy, lối sống này còn khơi dậy lòng biết ơn, ý thức trách nhiệm cá nhân trong việc bảo vệ môi trường để hướng tới một tương lai phát triển bền vững. Vì thế, hòa mình vào thiên nhiên chính là chìa khóa vàng để con người tìm thấy hạnh phúc đích thực.
1. Vẻ đẹp đặc trưng của mùa xuân làng quê Bắc Bộ
• Không gian và thời gian: Bức tranh tái hiện khung cảnh một buổi chiều xuân thanh bình, yên ả tại một miền quê thôn dã.
• Hình ảnh thiên nhiên:
• Mưa xuân lất phất: Chi tiết "mưa phùn xâm xẩm bay" gợi lên làn mưa nhẹ, nhạt nhòa đặc trưng của tiết trời mùa xuân tiết khí giao mùa.
• Sức sống sinh sôi: Các hình ảnh "mía... đang nảy ngọn", "khoai... đã xanh cây" thể hiện sự đâm chồi nảy lộc, tràn đầy nhựa sống và sự tươi tốt của vạn vật khi xuân về.
2. Sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người
• Cảnh vật mộc mạc, bình dị: Bức tranh thiên nhiên không xa hoa, lộng lẫy mà gắn liền với những gì gần gũi nhất của làng quê như giậu tre, ruộng mía, luống khoai.
• Tràn đầy sức sống lao động: Thiên nhiên làm nền cho bức tranh lao động sống động (cày ruộng, gieo dưa, xới đậu), tạo nên một tổng thể ấm áp, thanh bình và no ấm.