Câu 1

Bài thơ "Đau lòng lũ lụt miền Trung" của Phạm Ngọc San mang giá trị nhân đạo sâu sắc cùng thông điệp lay động lòng người về tình nghĩa đồng bào.

Trước hết, giá trị nhân đạo của tác phẩm thể hiện qua sự đồng cảm, xót xa tột cùng của tác giả trước cảnh thiên tai tàn khốc. Nhà thơ đã khắc họa chân thực tình cảnh khốn cùng của khúc ruột miền Trung qua những hình ảnh đau thương như trẻ nhỏ chịu cảnh "màn trời chiếu nước", cụ già "rét mướt tái xanh" và những bàn tay kêu cứu tuyệt vọng giữa bốn bề nước nổi. Nỗi đau của nhân dân cũng chính là nỗi đau thắt lòng của thi sĩ.

Từ niềm cảm thương ấy, bài thơ đã gửi gắm thông điệp quý giá về tinh thần tương thân tương ái, "lá lành đùm lá rách". Trong hoạn nạn, sự sẻ chia, đùm bọc lẫn nhau không chỉ là nghĩa vụ mà đã trở thành "bản năng" tốt đẹp vốn có của người Việt Nam. Tác phẩm thúc giục mỗi chúng ta mở rộng tấm lòng, chung tay giúp đỡ đồng bào vượt qua nghịch cảnh, khẳng định sức mạnh vĩ đại của sự đoàn kết và tình người trong bão lũ.

Câu 2

Thiên nhiên là cái nôi nuôi dưỡng sự sống, là người mẹ bao dung che chở cho con người từ thuở bình minh của nhân loại. Thế nhưng, trước những thảm họa thiên tai khốc liệt như bão chồng bão, lũ chồng lũ ngày càng gia tăng, chúng ta buộc phải nghiêm túc nhìn nhận lại mối quan hệ giữa con người và tự nhiên, từ đó nâng cao trách nhiệm bảo vệ ngôi nhà chung Trái Đất.

Bảo vệ thiên nhiên không còn là một lời kêu gọi mang tính tự nguyện, mà đã trở thành trách nhiệm sống còn, cấp bách của toàn nhân loại. Bản chất của tự nhiên là một vòng tuần hoàn cân bằng, nhưng chính sự thờ ơ và hành động khai thác quá mức của con người đã phá vỡ sự cân bằng ấy. Việc chặt phá rừng đầu nguồn, xả chất thải độc hại ra sông biển, hay thói quen lạm dụng đồ nhựa đều đang trực tiếp đẩy Trái Đất vào cuộc khủng hoảng khí hậu nghiêm trọng. Khi rừng bị tàn phá, không còn lá chắn bảo vệ, lũ lụt và sạt lở đất sẽ hoành hành dữ dội hơn, cướp đi sinh mạng và tài sản của bao người dân vô tội, để lại nỗi xót xa khôn nguôi như thực trạng bão lũ miền Trung. Rõ ràng, hủy hoại thiên nhiên chính là tự hủy hoại cuộc sống của chính mình.

Trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên cần phải được cụ thể hóa bằng hành động, chứ không thể dừng lại ở những khẩu hiệu sáo rỗng. Ở tầm vĩ mô, các quốc gia cần thắt chặt luật môi trường, dịch chuyển sang năng lượng tái tạo và phục hồi các hệ sinh thái bị tổn thương. Còn ở tầm vi mô, mỗi cá nhân hoàn toàn có thể đóng góp bằng những việc làm nhỏ bé hằng ngày: tiết kiệm điện nước, phân loại rác tại nguồn, hạn chế túi ni-lông và tích cực tham gia các phong trào trồng cây xanh. Ý thức bảo vệ môi trường cần phải được xây dựng thành một lối sống, một nét văn hóa ứng xử của mỗi công dân.

Thiên nhiên đã bao dung cho đi vô điều kiện, và giờ là lúc con người phải có trách nhiệm bù đắp và chữa lành tổn thương của tự nhiên. Chỉ khi biết tôn trọng và sống hài hòa với môi trường, con người mới có thể tìm thấy sự phát triển bền vững và một tương lai bình yên, hạnh phúc thực sự.

Câu 1

- thể thơ song thất lục bát

Câu 2.

Những từ ngữ, hình ảnh miêu tả sự dữ dội của thiên tai trong bài thơ: "Bão tố gió mưa", "lũ ơi sấp ngửa ập oà", "bốn bề nước trôi".

Câu 3.

Biện pháp điệp từ thể hiện qua từ "cùng" và "chung".

- Tác dụng của biện pháp tu từ:

+ Nhấn mạnh nguồn cội thiêng liêng (cùng một bọc) và sự gắn bó máu thịt, không thể tách rời của dân tộc Việt Nam (chung cành chung gốc).

+ Kêu gọi tinh thần đoàn kết, sẫn sàng sẻ chia và đùm bọc lẫn nhau khi đồng bào miền Trung gặp hoan nan.

+ Tạo nhịp điệu dồn dập, mạnh mẽ và tăng sức biểu cảm cho lời thơ, giúp câu thơ như một lời hiệu triệu thiết tha, đi thẳng vào trái tim người đọc.

Câu 4.

Ý nghĩa của hai dòng thơ "Cuộc đời lúc rách lúc lành/ Người mình chia sẻ đã thành bản năng!":

– "Lúc rách lúc lành": Hình ảnh ẩn dụ cho những thắng trầm, biển cố trong cuộc sống, lúc khó khắn hoạn nạn (rách) và lúc bình yên, đủ đầy (lành).

– "Chia sẻ đã thành bản năng": Khẳng định sự giúp đỡ, đùm bọc lẫn nhau của người Việt Nam không phải là sự ép buộc hay tính toán, mà đã thấm sâu vào máu thịt, tâm hồn, trở thành một phản xạ tự nhiên, một nét đẹp văn hoá di truyền

từ đời này sang đời khác.

→ Hai dòng thơ ngợi ca tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái cao cả của dân tộc Việt Nam luôn thường trực trong mọi hoàn cảnh.

Câu 5.

- Khi rơi vào hoàn cảnh hoạn nạn, sự sẻ chia và đùm bọc giúp con người vơi bớt nỗi đau, mất mát cả về vật chất lẫn tinh thần.

- Tình người khiến những số phận yếu đuối như trẻ nhỏ, người già không bị bỏ rơi giữa khó khăn. - Nhờ sự chung tay của cộng đồng, con người có thêm niểm tin và nghị lực để vượt qua thử thách.